چهارشنبه 13 مرداد 1400   00:10:03
1397/1/22 چهارشنبه

امكانات صفحه
  • ارسال به دوستان
  • اضافه كردن به ليست دلخواه مرورگر
  • تعيين صفحه پيش فرض مرورگر
  • چاپ
  • آر.اس.اس
  • آمار بازدید
    تعداد بازدید از سایت: 44901929
    تعداد بازدید این صفحه: 1939747
    در امروز: 258

نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 



 


 

بناهای تاریخی شهر کرج


کاروانسرای شاه‌عباسی


کاروانسرای شاه‌عباسی کرج که در شاهراه ارتباطی شرق به غرب ایران در دوران باستان، یعنی خراسان به قزوین قرار دارد، متعلق به دوران صفوی است و به سبک چهار ایوانی ساخته شده است. این بنا هم اکنون در بخش مرکزی شهرستان کرج و در محدوده منطقه دو شهرداری کرج در یکی از محلات هم‌جوار محله امام‌زاده حسن و در تقاطع خیابان‌های شهدای محراب و قدس و در سمت غرب خیابان قدس واقع شده است.کاروانسرای شاه‌عباسی در 22 فروردين 1356 با شماره  1368 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسیده است. این بنا را می‌توان یکی از ارزشمندترین آثار دوره صفویه دانست که در شاهراه ابریشم قرار داشته است.
کاروانسرای شاه عباسی در طول حیات خود  پذیرای کاروان‌های تجاری و نظامی و گروه‌های مسافران بوده و کاربری‌های متنوعی داشته است؛ ابتدا به‌عنوان پناهگاه برای استراحت کاروانیان و حیوانات آن‌ها به‌کار می‌رفت و در اوایل قاجار هم با تغییرات و تعمیراتی که در بنا به وجود آمد به‌عنوان اولین مدرسه برزگران ایران (موسوم به فلاحت) مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در دوران پهلوی با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزی فعلی، بنا به‌عنوان انبار غله اداره کشاورزی کرج مورد استفاده قرار گرفت.
مساحت کل این بنای سنگی-آجری ۳ هزار متر مربع و مساحت حیاط میانی آن ۹۰۰ متر مربع است. ورودی کاروانسرا نیز از ایوان شمالی است. پیرامون حیاط میانی آن ۲۱ حجره ایوان‌دار برای استراحت مسافران و پنج بارانداز برای نگهداری کالا و جایگزینی همراهان و نگهبانان کاروان‌ها در نظر گرفته شده‌است. در ساخت این بنا از سنگ، آجر، چوب و کاهگل استفاده شده ‌است. این کاروانسرا درگذشته، دو شاه‌نشین، ۲۲ حجره برای اسکان مسافران و پنج بارانداز داشت و گرداگرد بنا، درگذشته، اسطبل قرار داشته است. از ویژگی‌های ممتاز این کاروانسرا، قرار گرفتن ورودی در ضلع شمال شرقی است. در کاروانسراهای دیگر معمولاً ورودی در ضلع جنوبی است.
در وسط حیاط کاروانسرا یک حوض سنگی وجود دارد که درگذشته قنات شمال به جنوب به آن آب‌رسانی می‌کرد و جلوه زیبایی به کاروانسرا بخشیده است . یک حلقه چاه در وسط حیاط کاروانسرا قرار دارد که مربوط به عبور همین قنات بوده است. یکی دیگر از ویژگی‌های جالب‌توجه این کاروانسرا، نبودن برج در اطراف بنا و همچنین نبود اتاق محافظان بوده است که نشان‌دهنده این است که معمار این بنا کم‌تر نگران امنیت آن بوده و این کاروانسرا از همان ابتدا در منطقه مسکونی بناشده است. این محل هم‌اکنون به عنوان یک مجموعه تاریخی، فرهنگی، تفریحی در معرض دید عموم علاقه‌مندان است.



امام‌زاده حسن(ع)
امام‌زاده‌ها فرزندان یا نوادگان امامان شیعه‌اند که به دلیل تعلقات خاص ایرانیان به اهل بیت اطهار (ع) و منش والای انسانی آنها از دیرباز مورد اقبال و توجه مردم ایران بوده‌اند و حتی پس از مرگ نیز مقبره‌های آنان مورد احترام و محل رجوع مردم بوده است. از این رو، در مقایسه با دیگر بناهای مذهبی ـ زیارتی از اعتبار خاصی برخوردار‌ند. بقعه امام‌زاده حسن (ع) نزديک کاخ سليمانيه کرج در شرق بلوار امام‌زاده حسن(ع) و در ضلع جنوب شرقى ميدان قدس (شاه عباسي) در جوار دانشکده کشاورزى شهر کرج قرار دارد. نسب امام‌زاده حسن (ع) به امام موسي كاظم (ع) مي‌رسد.
بناي قديمی بقعه با گنبدى از کاشي‌هاى فيروزه‌اى همراه با خطوط کوفي، به دوره صفويه برمی‌گردد. نام امام‌زاده در برخى از سفرنامه‌هاى دوره صفوى که در مورد کاروانسراى شاه عباس و کاخ سليمانيه نوشته شده آمده است. در سال‌هاى اخير این بقعه به کلى نوسازى شده و بنايى با گنبد و دو مناره رفيع به جاي بناى قبلى احداث شده است. پوشش گنبد و گلدسته‌های مزبور از کاشى معرق است. بر کاشی گلدسته‌ها نيز نام مبارک على ( ع) نقش بسته است. در کنار بناى بقعه سالنی جهت برگزارى اجتماعات و مراسم‌ها احداث شده است . نام اين بقعه در فهرست بناهاي تاريخى ميراث فرهنگى استان به ثبت رسيده است. درباره تاریخچه بنا می‌گویند تا دوره‌ی پهلوی این بنا به صورت یک گنبد خشت و گلی وجود داشته ولی به مرور به دلایل طبیعی مانند برف و باران تخریب شده و تا اواسط جنگ تحمیلی به همان صورت مانده و از اواسط جنگ تحمیلی مرمت و بازسازی آن صورت گرفته است. گنبد زیبای فیروزه‌ای رنگ، پنجره‌های رنگی و آینه‌کاری روی دیوارها و سقف‌های داخلی صحن، نشان‌دهنده ذوق طراحان و سازندگان این بنای شاخص است.
 


امام‌زاده حسن(ع)

کاخ سلیمانیه
بنای تاریخی کاخ سلیمانیه در محوطه باغی زیبا با درختان کهن قرار دارد. این باغ سلطنتی در شرق شهرستان کرج و در نزدیکی کاروان سرای شاه عباسی و امامزاده حسن(ع) قرار دارد. مجموعه کاخ سلیمانیه نخستین بار به دستور فتحعلی‌شاه قاجار در سال 1812 م/ق ایجاد شد. این کاخ در 7 فرسخی تهران قرار داشته و در کنار نهر زیبای کرج واقع شده است. این منطقه چون در مسیر حرکت شاه به منطقه سلطانیه قرار داشته، برای تفریح و تفرج شاه ساخته شده است. بنای کنونی کاخ سلیمانیه جزء کوچکی است از مجموعه بناهای مفصل قلعه و قصر سلیمانیه که بیشتر آن به مرور زمان تخریب شده است.
مجموعه سلیمانیه در شکل کامل خود شامل بخش‌های گوناگونی بوده از جمله می‌توان به عمارت گلشن، ساختمان کلاه فرنگی، بیرونی و حرمسرای فتحعلی‌شاه در ساختمان اندرونی، برج بلند، عمارت در قرمز، باغ انگوری، باغ فراش آباد، باغشاه اول، باغشاه دوم و باغ فردوس اشاره کرد. متاسفانه در حال حاضر به جز کوشک موجود و برج مخروبه کنار آن، اثری از بناها و باغ‌های ذکر شده باقی نمانده است. بنای کاخ شامل ساختمانی دو طبقه است که در شرق آن آثار خرابه‌های برجی هست که در کنار و چسبیده به آن واقع بوده است. این برج شامل چند طبقه و اطاق‌های کوچک است. طبقه همکف بنا به صورت پیلوت بوده و از اولین بناهای ساخته شده بر روی سکو یا صفه در دوره قاجار است. این قسمت از تعدادی جرز و ستون‌های چهارگوش که طبقه اول را بر دوش گرفته‌اند تشکیل شده. ساختمان از یک بنای 260 متر مربعی زیر بنا تشکیل شده که شامل دو بسته (همکف و اول) است. طبقه همکف مستطیلی شکل است و به طول 10 متر و عرض 4 متر و 20/2 متر ارتفاع دارد. دو اتاقک هم در زیر پله و راهروهای طبقه اول واقع است. برای رسیدن به این تالار از پله‌هایی بالا می‌رفتند که با کاشی‌های آبی مفروش شده بود. بنا دارای دو ورودی به داخل این حصار است که یکی سمت شمال است و  رو به باغ دارد و حصار وسیعی است و ورودی دیگر در ضلع جنوب غربی بوده و بعدتر ساخته شده است. درگاه و قسمت‌های پایین دیوار کاخ از سنگ مرمر بود که روشنایی از آن عبور می‌کرد. پنجره‌های عریضی که در طرفین این تالار وجود داشت با شیشه‌های رنگین مزین شده بودند. به جز جغرافیای طبیعی و تاریخی عمارت سلیمانیه، نقاشی‌های داخل کاخ از جذابیت زیادی برای مسافران و سیاحان برخوردار بوده و به‌طور مبسوط در آثار آنان انعکاس یافته است.

 
نمای داخلی کاخ سلیمانیه

نمای بیرونی کاخ سلیمانیه


موزه جانورشناسی واقع در محوطه کاخ سلیمانیه
حمام مصباح

حمام مصباح مربوط به اواسط دوره قاجار است و در محله قدیمی مصباح کرج واقع شده. حمام مصباح با وجود تعمیرات و الحاقات در دوران اخیر، همچنان فضاهای اصلی یک حمام سنتی را دارد. چند سال پیش بازسازی شد و تغییراتی از جمله لوله‌کشی، نصب دوش و کاشی‌کاری در آن صورت گرفت و تا همین اواخر مورد استفاده عموم قرار می‌گرفت. حمام مصباح کرج، مانند بسیاری از آثار تاریخی، ظرایف‌ هنر معماری ایرانی در گذر تاریخ را برای بیننده تداعی می‌کند. با حضور در این حمام، چشم اندازی بسیار زیبا پیش روی بیننده قرار می‌گیرد و او را تا اعماق تاریخ می‌برد.
حمام مصباح با شماره 3790 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده که این امر اهمیت و لزوم حفظ آن را بیش از پیش آشکار می‌کند. این حمام به وسعت 250 مترمربع با سبک معماري سنتي دوره قاجار ساخته شده است. معماری آن دارای فضای معمول یک حمام سنتی است. ورودي اين حمام را درِ بازسازي‌شده‌اي به سبک نجاري قديم همراه با طاق آجرنما تزیين کرده است. با آنکه در چوبي ورودي حمام تاريخي مصباح به تازگي نصب شده اما نمای چوبی آن، تزئينات گوي‌ و کلون‌های فلزي‌اش، حس گذشته‌هاي نه چندان دور را در اذهان تداعي مي‌کند.
معماری حمام مصباح هم براساس این دو اصل به گونه‌ای است که بلافاصله پس از در ورودی، چند پله را باید به سمت پایین طی کنیم تا به کف حمام برسیم یعنی ورودی حمام با هشت پله، به کف حمام در عمق 5/3 متری می‌رسد. این پله‌های رو به پایین انسان را مجبور به سرخم کردن می‌کند برخی این حالت را نشانه‌ای از فروتنی و افتادگی و نوعی ادای احترام افراد تازه وارد به صاحب حمام و افراد داخل آن دانسته‌اند، اما در واقع پایین بودن کف حمام از سطح کوچه دلایل کاملا علمی دارد که نشان‌دهنده هوشمندی و استفاده بهینه از فضا در تطبیق با شرایط محیطی است. حمام‌های قدیم معمولا چند متر از سطح کوچه و بازار پایین‌تر ساخته می‌شدند زیرا اگر غیر از این ‌بود آب به خزانه سوار نمی‌شد. از سوی دیگر تنظیم تبادل هوای سرد و گرم، جلوگیری از سرما خوردن افراد و دیده نشدن افراد درون حمام از بیرون، از دیگر دلایل پایین بودن سطح حمام بوده است. يکي از ديدني‌ها و نکات جالب توجه اين حمام تاريخي، حفره‌هايي است که کنار حوض در قسمت رختکن تعبيه شده. گمان می‌رود در گذشته اين محل جهت گذاشتن کفش‌هاي مراجعين درست شده‌. روي قسمت رختکن، گنبد بزرگي خودنمايي مي‌کند که شکل بسيار زيبايي به حمام داده است. اين گنبد روي چهار پايه قطور آجري استوار شده و در چهار طرف آن چهار دهنه طاق زيبا وجود دارد. مصالح حمام از آجر، ملات گل و آهک است و قسمت داخل آن در قديم با آهک اندود می‌شد. در ساختمان حمام مصباح از آجرهاى ختایى و ملات گل آهک استفاده شده است.
حمام مصباح از بخش‌هايي نظير سربینه، رختکن، گرمخانه، خزینه، نظافت‌خانه، محل شستشو و شاه‌نشین تشکیل شده. دو فضای اصلی در حمام‌های قدیمی به ترتیب، سربینه و گرم‌خانه است.

حمام مصباح
 


 

پل دختر؛ پل قدیمی کرج
پل تاريخي كرج در ورودي شهر و بر روي دره رودخانه كرج که از ارتفاعات توچال سرچشمه می‌گیرد، بنا شده و از آثار دوره صفویه است که احتمالاً بر بقایای پل قدیم‌تری مربوط به دوره سلجوقیان ساخته شده است. نام محلی آن پل شاه عباسی است. جاده کرج ـ چالوس در ضلع شرقی این پل واقع شده و پل جدیدی که در مدخل شهر ساخته شده، در ضلع جنوبی آن قرار دارد.
این پل که از جمله آثار منحصر به فرد باستانی و تاریخی استان البرز است، در ورودی شهر به زیبایی خودنمایی می‌کند و قدمت تاریخی‌اش را به رخ رهگذران می‌کشد و نمای پل‌های دوره صفوی را دارد. این اثر که با نام پل دختر کرج با شماره ۳۵۰۱ در تاریخ 25 اسفند سال 1379 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، در سالیان گذشته مجددا بازسازی و مرمت شده به گونه‌ای که شکل نخستین آن تا اندازه‌ای دگرگون شده است.  پل تاریخی کرج در گذشته ارتباط میان ری و تهران را با قزوین و غرب کشور میسر می‌ساخت. تا قبل از حمله مغول به ايران راه ارتباطي قزوين ـ ري از طريق سگزآباد و كناره شهريار بوده ولي پس از حمله مغول، راه دوم يعني راه قزوين - كرج به ري ترجيح داده شد كه وجود پل قديمي كرج، قلعه صمصام و كاروانسرا دليلي بر اين مدعاست. تغییر مسیر جاده ابریشم که در روزگاران پیش مهم‌ترین جاده تجاری ـ فرهنگی بشر محسوب می‌شده، از عوامل مهم احداث این پل بوده است.
طبق اسناد به دست آمده قدمت این پل به دوران سلجوقي بازمی‌گردد و آثار به جا مانده مانند ستون‌هاي آن، اين ادعا را كه در زمان سلجوقيان ساخته شده اثبات مي‌كند. ولي نكته حائز اهميت آن است كه دوره تكميل، تعمير و رونق پل به زمان شاه عباس صفوي باز مي‌گردد.
از جمله مصالح ساختمانی به کار رفته در پل تاریخی کرج، قلوه سنگ در پایه‌های میانی، صخره‌ سنگی در طرفین پل و آجر با ملات گچ در بدنه و طاق‌ها است. پايه‌هاي جانبي پل، به جاي قرار گرفتن بر بستر رودخانه بر صخره‌ها و شيب دو سمت رودخانه قرار گرفته‌اند. پايه شرقي پل به صخره‌اي در كوه مجاور متكي است و پايه غربی به يك صخره بزرگ در ديواره دره اتكا دارد. به دلیل كاربري خاص اين سازه و توجه به ايستايي و خصوصيات فني‌اش به تزئينات آن توجه چندانی نشده است. نماي پل آجركاري شده و تزیين خاصي در آن، ديده نمي‌شود اما در مجموع نماي پل با توجه به قوس بزرگ آن، داراي جلوه خاص و چشمگيري است.
از اوایل دهه سی بر اثر عبور و مرور وسایل نقليه، خسارات زيادي به پل رسيد و به همین دلیل پل جدیدی در كنار آن ساخته شد. پس از ساخت پل جدید، به منظور حفاظت از این پل تاریخی، رفت و آمد از طریق آن ممنوع شد. اين پل به مرور زمان و بر اثر عوامل طبیعی از جمله جاری شدن سیل و ریزش باران دچار فرسودگی شدید شده و به دلیل كاهش استحكام‌ پایه‌های آن در معرض فرو ریختن و نابودی قرار گرفته بود، اما در سال‌های اخیر با نظارت و اعمال نظر كارشناسان آثار تاريخي، حفظ شده و به طور مستمر مرمت شده است. در سال ۱۳۸۸ بازسازی و بهسازی این پل به طور رسمی آغاز شد. برای فراهم ساختن امکان بازدید گردشگران از این پل تاریخی و استفاده از فضای سرسبز و زیبای پیرامون آن، پل در حال سنگفرش شدن است و همچنین دو جان‌پناه در دو سوی آن تعبیه شده و دو پلکان برای آمد و شد گردشگران در دو سوی پل ساخته شده است. مرمت و تعمیر اين پل در دوره‌های مختلف باعث شده شکل اوليه آن تا حدودي تغيير یابد.


پل دختر (پل قدیمی کرج)

قلعه صمصام
یکی از مهم ترین بناهایی که از دوره‌ی قاجار در شهر کرج به جای مانده است، مربوط به قلعه صمصام می‌شود. قلعه‌ای تاریخی که در شهر کرج واقع شده و از نظر مکانی در ورودی شهر و کنار رودخانه‌ی کرج در ضلع جنوبی خیابان قرار گرفته است و این نشان‌دهنده‌ موقعیت استراتژیک این قلعه و اهمیت آن در دوره‌ی قاجار می باشد.
این بنا که در سال ۱۳۷۷ به شماره ۲۲۴۵ ثبت ملی شده است از یک حیاط مرکزی بزرگ و همینطور تعدادی اتاق که به طور الحاقی و به مرور در آن ایجاد شده و چهار برج که فقط دو برج آن در ضلع شمالی موجود هستند تشکیل شده است.
قلعه‌ی صمصام از جنس سنگ، ملات، ساروج و آجر می باشد و از نظر معماری در ساخت آن از طرح دژهای جلگه‌ایِ چهارگوشه الهام گرفته شده است. این قلعه تفاوت زیادی با قلعه‌هایی از نظر استحکامات دارد و  بیشتر برای اهداف نظامی و دفاعی بنا شده است. این بنا برای محافظت از پل صفوی و کنترل تردد کاروان‌ها و افراد به داخل شهر، با کاربرد دفاعی در حاشیه رودخانه کرج با مساحتی بالغ بر ۱۱۲۰ مترمربع ایجاد شده است.



قلعه صمصام









 
تعداد بازديد اين صفحه: 1939747
تعداد بازديد کنندگان سايت: 44901929 تعداد بازديد زيرپورتال: 2069576 اين زيرپورتال امروز: 114 سایت در امروز: 258 اين صفحه امروز: 14
1395/5/30 شنبه
کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری کرج می باشد.